γράφει ο Alex Abella
Αν νομίζετε ότι το Διαδίκτυο προέκυψε από τη Silicon Valley, ότι η NASA σχεδίασε τον πρώτο δορυφόρο σε τροχιά γύρω από τη Γη ή ότι η IBM δημιούργησε τον σύγχρονο υπολογιστή, ξανασκεφτείτε το. Κάθε μία από αυτές τις ανακαλύψεις επινοήθηκε στην RAND, μια σκοτεινή δεξαμενή σκέψης στη Σάντα Μόνικα της Καλιφόρνια.
Ο παράγοντας εκφοβισμού
Η Ραντ αναδύθηκε από τις στάχτες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αφού έγινε μάρτυρας της επιτυχίας του Προγράμματος Μανχάταν -της πρωτοβουλίας ύψους 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων που δημιούργησε την πρώτη ατομική βόμβα-, ένας στρατηγός πέντε αστέρων της Πολεμικής Αεροπορίας με το όνομα Henry «Hap» Arnold κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Αμερική χρειαζόταν μια ομάδα σπουδαίων μυαλών για να διατηρήσει την τεχνολογία της χώρας μπροστά από τον υπόλοιπο κόσμο. Το 1946, συγκέντρωσε μια μικρή ομάδα επιστημόνων και 10 εκατομμύρια δολάρια σε χρηματοδότηση και ίδρυσε την RAND (που σημαίνει Έρευνα και Ανάπτυξη). Έπεισε μάλιστα έναν οικογενειακό φίλο, τον μεγιστάνα αεροσκαφών Ντόναλντ Ντάγκλας, να στεγάσει το έργο στο εργοστάσιό του στη Σάντα Μόνικα.
Μετά από λίγους μήνες, η RAND τράβηξε την προσοχή των ακαδημαϊκών, των πολιτικών και των στρατιωτικών στρατηγών, εκδίδοντας μια προφητική μελέτη με τίτλο «Προκαταρκτικός σχεδιασμός ενός πειραματικού διαστημόπλοιου που κάνει κύκλους γύρω από τον κόσμο». Εκείνη την εποχή, η πυραυλική επιστήμη βρισκόταν ακόμη στα σπάργανα, οπότε η έκκληση της RAND για έναν διαστημικό σταθμό σε τροχιά ήταν επαναστατική. Η δεξαμενή σκέψης όχι μόνο προσδιόριζε το είδος των καυσίμων που θα χρειαζόταν το διαστημόπλοιο και πόσο γρήγορα θα μπορούσε να κατασκευαστεί, αλλά περιέγραφε επίσης πώς ο σταθμός θα μπορούσε να προβλέψει τον καιρό, να μεταμορφώσει την επικοινωνία σε μεγάλες αποστάσεις και, το σημαντικότερο, να εκφοβίσει τους αντιπάλους μας στο εξωτερικό. Αν η Αμερική μπορούσε να στείλει έναν δορυφόρο στο διάστημα, για τι άλλο ήταν ικανή;
Παρόλο που ο Πρόεδρος Τρούμαν απέρριψε τον διαστημικό σταθμό, ο στρατός ερωτεύτηκε την RAND. Μέσω των διασυνδέσεων του Hap, η Πολεμική Αεροπορία έγινε γρήγορα ο κύριος εργολάβος της δεξαμενής σκέψης και η RAND άρχισε να παρέχει συμβουλές για τα πάντα, από τουρμπίνες προπέλας μέχρι πυραυλική άμυνα. Σύντομα, ο οργανισμός ήταν τόσο γεμάτος με συμβάσεις που έπρεπε να προσλάβει εκατοντάδες επιπλέον ερευνητές για να συμβαδίσει. Στις διαφημίσεις πρόσληψης, η RAND καυχιόταν για την πνευματική της γενεαλογία, εντοπίζοντας μια άμεση γραμμή από τον πρόεδρό της, Frank Collbohm, στον Ισαάκ Νεύτωνα. Ανεξάρτητα από το αν ο ισχυρισμός αυτός ήταν αληθινός ή όχι, το ινστιτούτο εξασφάλισε τη φήμη του ως το μέρος όπου ονειρεύονταν νέους τρόπους διεξαγωγής πολέμων και κράτησης των εχθρών σε απόσταση.
Μέχρι τη δεκαετία του 1960, οι αντίπαλοι της Αμερικής έδιναν προσοχή. Η σοβιετική εφημερίδα Pravda έδωσε στο RAND το παρατσούκλι «η ακαδημία της επιστήμης, του θανάτου και της καταστροφής». Οι αμερικανικές επιχειρήσεις προτιμούσαν να τους αποκαλούν «μάγους του Αρμαγεδδώνα».
Παιχνίδια πολέμου
Οι Σοβιετικοί είχαν καλό λόγο να ανησυχούν για τη RAND. Το 1957, η Πολεμική Αεροπορία προσέλαβε τη δεξαμενή σκέψης για να δημιουργήσει κατασκοπευτικούς δορυφόρους. Μέσα σε δύο χρόνια, ανέπτυξε το CORONA – ένα μυστικό σύστημα που αποσκοπούσε στην αποστολή δορυφόρων που έφεραν κάμερες σε τροχιά πάνω σε πυραύλους. Ενώ η ιδέα ήταν ιδιοφυής, ο σχεδιασμός ήταν ελαττωματικός. Χρειάστηκαν 13 αποτυχημένες προσπάθειες για να απογειωθεί τελικά το σύστημα το 1959. Όταν όμως το έκανε, τα αποτελέσματα ήταν θεαματικά. Ο δορυφόρος CORONA επέστρεψε με 161 κιλά φιλμ για τη Σοβιετική Ένωση, περισσότερο υλικό από ό,τι είχαν συλλέξει τα κατασκοπευτικά αεροπλάνα τα προηγούμενα τέσσερα χρόνια μαζί. Για την επόμενη δεκαετία, ο CORONA έγινε η ραχοκοκαλιά των αμερικανικών πληροφοριών για τη Σοβιετική Ένωση. Οι ερευνητές παρακολούθησαν στρατεύματα να παρελαύνουν κατά μήκος των ρωσικών συνόρων με την Κίνα και κατασκόπευαν πόλεις που δεν είχαν δει ποτέ πριν. Μπορούσαν ακόμη και να μετρήσουν τα φρούτα στους σοβιετικούς οπωρώνες και να αναλύσουν τις σοδειές τους.
Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1960, η RAND είχε καθιερωθεί ως σταθερό στοιχείο της αμερικανικής πολιτικής. Η δεξαμενή σκέψης, η οποία είχε ξεφύγει από την επιστήμη των πυραύλων, είχε γίνει το κέντρο της πυρηνικής στρατηγικής του έθνους.
Μια μεγαλοφυΐα της RAND, ο John Williams, ανέπτυξε τη θεωρία παιγνίων για να προβλέψει πώς θα μπορούσε να ενεργήσει η πονηρή Σοβιετική Ένωση κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης.
Η θεωρία αυτή ταίριαζε απόλυτα στην RAND, έναν οργανισμό που προσπαθούσε συνεχώς να επιβάλει την αντικειμενική πραγματικότητα σε έναν παράλογο κόσμο.
Μια άλλη ιδιοφυΐα, ο μαθηματικός Albert Wohlstetter, επινόησε την έννοια της ασφάλειας αποτυχίας, η οποία έσωσε τον κόσμο από την πυρηνική πυρκαγιά αρκετές φορές. Η ιδέα προέβλεπε μια σειρά από σημεία ελέγχου για βομβαρδιστικά οπλισμένα με πυρηνικά όπλα. Εάν ένας πιλότος βομβαρδιστικού δεν λάμβανε επιβεβαίωση σε οποιοδήποτε σημείο ελέγχου, θα εγκατέλειπε την αποστολή και θα γύριζε το αεροπλάνο. Μια φορά, το 1979, ένα λάθος ενός τηλεφωνητή οδήγησε σε μετάδοση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δέχονταν πυρηνική επίθεση από τη Μόσχα. Δέκα μαχητικά από τρεις διαφορετικές βάσεις σηκώθηκαν στον αέρα οπλισμένα με πυρηνικούς πυραύλους. Αλλά τελικά, εξαιτίας του συστήματος ασφαλείας του Wohlstetter, κανένα από αυτά δεν ανέπτυξε τα όπλα του.
Με την πάροδο των ετών, η σφαίρα επιρροής της RAND έγινε πιο ορατή. Στη δεκαετία του 1960, ο υπουργός Άμυνας Robert McNamara προσέλαβε πλήθος νέων ερευνητών της -που ονομάστηκαν «Whiz Kids»- για να αναδιοργανώσουν το Πεντάγωνο. Αλλά ίσως αυτό που εδραίωσε περισσότερο τη φήμη της RAND στη φαντασία του κοινού ήταν η κυκλοφορία της ταινίας του Stanley Kubrick Dr. Strangelove ή: Στράβλαντζερ: Πώς έμαθα να σταματάω να ανησυχώ και να αγαπώ τη βόμβα το 1964. Ο πρωταγωνιστής της ταινίας, ένας διαταραγμένος ναζιστής επιστήμονας, είχε ως πρότυπο τον εκκεντρικό Herman Kahn της RAND. Στρατιωτικός στρατηγιστής, ο Kahn υποστήριξε περίφημα ότι η Αμερική θα μπορούσε εύκολα να επιβιώσει σε μια ολοκληρωτική σύγκρουση με τη Σοβιετική Ένωση αν οι άνθρωποι κατέφευγαν σε καταφύγια και έδιναν δελτίο τροφίμων. Αν και η ραδιενέργεια θα προκαλούσε εκατοντάδες χιλιάδες γενετικές ανωμαλίες, ο Kahn επέμενε ότι ο αμερικανικός λαός θα άντεχε. Τα αποκαλυπτικά σενάρια του Kahn δεν τελείωσαν εκεί. Ονειρεύτηκε επίσης τη Μηχανή της Κρίσεως, μια συσκευή που θα μπορούσε να καταστρέψει όλη τη ζωή στη Γη, την οποία χρησιμοποίησε ο Κιούμπρικ στο Dr. Strangelove. Στην πραγματικότητα, ο Κιούμπρικ δανείστηκε τόσα πολλά από τα ρητά και τις ιδέες του Καν, ώστε ο επιστήμονας άρχισε να απαιτεί πνευματικά δικαιώματα. Ο Kahn ήταν τόσο επίμονος που ο Kubrick αναγκάστηκε τελικά να του πει: «Δεν γίνονται έτσι τα πράγματα, Herman».
Κλώση ενός παγκόσμιου ιστού
Ενώ η RAND έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της ασφάλειας της Αμερικής από στρατιωτικές επιθέσεις και πυρηνικές καταστροφές, η δεξαμενή σκέψης έχει επίσης αφήσει το στίγμα της στη βιομηχανία επικοινωνιών. Η RAND είναι άμεσα υπεύθυνη για τη μεταγωγή πακέτων, την τεχνολογία που κατέστησε δυνατό το Διαδίκτυο. Όλα ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1960, όταν ο στρατός ζήτησε από τους ερευνητές της RAND να λύσουν ένα υποθετικό ερώτημα: Εάν η Σοβιετική Ένωση κατέστρεφε όλα τα συστήματα επικοινωνίας μας με πυρηνική βόμβα, πώς θα μπορούσαμε να αντεπιτεθούμε;
Ένας νεαρός μηχανικός ονόματι Paul Baran έδωσε μια κομψή λύση παρομοιάζοντας τα τηλεφωνικά καλώδια της χώρας με το κεντρικό νευρικό σύστημα του εγκεφάλου. Ο Baran πρότεινε την αποστολή μηνυμάτων μέσω τηλεφωνικών γραμμών και την αλλαγή των λέξεων σε αριθμούς για την αποφυγή του θορύβου και της παραμόρφωσης. Ο Baran αποφάσισε επίσης ότι κάθε περιεχόμενο που αναμεταδίδεται θα πρέπει να χωρίζεται σε «πακέτα» ή διακριτές δέσμες δεδομένων. Ως αποτέλεσμα, τα μηνύματα διαχωρίζονταν κατά τη διάρκεια της μετάδοσης και στη συνέχεια αναδιαμορφώνονταν αυτόματα μόλις έφταναν στον προορισμό τους. Το πιο σημαντικό είναι ότι, εάν καταστρέφονταν οι άμεσες επικοινωνίες, τα πακέτα μπορούσαν να επαναδρομολογηθούν μέσω τηλεφωνικών γραμμών οπουδήποτε στον κόσμο.
Ο Baran προσπάθησε να πείσει την AT&T να εγκαταστήσει το σύστημα, αλλά ο τηλεφωνικός γίγαντας αρνήθηκε να δημιουργήσει κάτι που θα μπορούσε να γίνει ο χειρότερος ανταγωνιστής του.
Αντ’ αυτού, η δημιουργία ενός παγκόσμιου συστήματος μεταγωγής πακέτων αφέθηκε στο Πεντάγωνο, το οποίο επινόησε το ARPANET, τον προκάτοχο του Διαδικτύου.
Υγιείς επιλογές
Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960, η RAND επέκτεινε επίσης τους άξονες των ερευνών της στην εκπαίδευση, τη μεταρρύθμιση της κοινωνικής πρόνοιας και την ποινική δικαιοσύνη. Μέχρι την ανάληψη των καθηκόντων του Ρίτσαρντ Νίξον το 1969, η δεξαμενή σκέψης ήταν μια καθιερωμένη, ανεξάρτητη πηγή έρευνας για την κοινωνική πολιτική. Έτσι, όταν το θέμα της ιατρικής ασφάλισης πυροδότησε μια μεγάλη εθνική συζήτηση, ο Νίξον ζήτησε ιδέες από την RAND. Εκείνη την εποχή, υπήρχαν ελάχιστα στοιχεία σχετικά με την αποτελεσματικότητα της δωρεάν υγειονομικής περίθαλψης σε σχέση με τα προγράμματα κάλυψης με συμμετοχές και εκπτώσεις. Ειδικότερα, ο Νίξον ήθελε να μάθει αν η δωρεάν υγειονομική περίθαλψη έκανε τους ανθρώπους πιο υγιείς. Για να βρει την απάντηση, το τμήμα υγείας της RAND πέρασε 10 χρόνια ενεργώντας ως ασφαλιστική εταιρεία για περισσότερους από 5.000 ανθρώπους σε όλη τη χώρα.
Τελικά, η έρευνα της RAND διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι που πλήρωναν για την υγειονομική περίθαλψη ήταν εξίσου υγιείς με τους ανθρώπους που την έπαιρναν δωρεάν. Με τη δωρεάν υγειονομική περίθαλψη, οι άνθρωποι πήγαιναν σε πιο τακτικές ιατρικές εξετάσεις, αλλά οι άλλες συνήθειές τους – άσκηση, διατροφή, κάπνισμα – ήταν χειρότερες. Το μήνυμα δεν πέρασε απαρατήρητο ούτε από την ασφαλιστική βιομηχανία ούτε από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Το 1982, όταν κυκλοφόρησε η μελέτη, μόνο το 30% των ιατρικών προγραμμάτων είχαν εκπτώσεις. Πέντε χρόνια αργότερα, πάνω από το 90% το είχε.
Σκεπτόμενοι μπροστά
Η υγειονομική περίθαλψη ήταν μόνο η αρχή της επέκτασης της RAND στις κοινωνικές επιστήμες. Παρόλο που το 50 τοις εκατό του σημερινού προϋπολογισμού της RAND ύψους 223 εκατομμυρίων δολαρίων εξακολουθεί να προέρχεται από ομοσπονδιακή χρηματοδότηση, μεγάλο μέρος αυτού του ποσού κατευθύνεται σε μη αμυντικές εργασίες. Η δεξαμενή σκέψης απασχολεί σήμερα σχεδόν 1.000 ερευνητές, οι οποίοι περνούν το χρόνο τους αναλύοντας τα πάντα, από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την παχυσαρκία μέχρι τους τυφώνες και την ισραηλινο-παλαιστινιακή σύγκρουση. Η παγκοσμιοποίηση έχει επίσης ανοίξει τις δυνατότητες του οργανισμού. Εκτός από τα πέντε κέντρα του που χειρίζονται θέματα κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής, καθώς και τα πέντε κέντρα που επικεντρώνονται σε διεθνείς υποθέσεις, η RAND διαθέτει έναν οργανισμό θυγατρικών στην Ευρώπη και μια εξέχουσα φωνή στην πολιτική της Μέσης Ανατολής. Πιο συγκεκριμένα, το RAND Qatar Policy Institute εργάζεται για την αναδιαμόρφωση ολόκληρου του εκπαιδευτικού συστήματος του εμιράτου.
Βέβαια, η RAND δεν έχει ακριβώς εγκαταλείψει τις υπηρεσίες της που αποτελούν το ψωμί και το βούτυρο του ψωμιού της. Ο οργανισμός προβάλλει τρία ομοσπονδιακά χρηματοδοτούμενα κέντρα έρευνας και ανάπτυξης που επικεντρώνονται στην εθνική ασφάλεια. Εξάλλου, η RAND καθιέρωσε τον κλάδο της μελέτης της τρομοκρατίας τη δεκαετία του 1970, πολύ πριν τα Ηνωμένα Έθνη αποκτήσουν καν έναν λειτουργικό ορισμό για τη λέξη. Σήμερα, η βάση δεδομένων RAND Terrorism Chronology Database, η οποία έχει καταγράψει όλες τις τρομοκρατικές ενέργειες από το 1968 έως σήμερα, έχει γίνει ένα ανεκτίμητο εργαλείο για τον στρατό και την κυβέρνηση. Είναι λογικό ότι σε αυτούς τους καιρούς, ο νέος μας πρόεδρος θα δώσει προσοχή και στη δεξαμενή σκέψης. Ο Μπαράκ Ομπάμα έχει δείξει έντονο ενδιαφέρον για τη μελέτη της σχετικά με τη διαταραχή μετατραυματικού στρες στους στρατιώτες που επιστρέφουν από το Ιράκ. Με άλλα λόγια, η RAND έχει ήδη το αυτί του.
Το Who’s Who της Rand
John Nash: Η RAND ήταν η μητέρα πατρίδα της θεωρίας παιγνίων κατά τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, και μεταξύ των πιο επιφανών παικτών της ήταν ο John Nash – το ψυχωμένο θέμα του βιβλίου και της ταινίας A Beautiful Mind. Ο Nash επινόησε αυτό που σήμερα ονομάζεται ισορροπία Nash, η οποία χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό της σταθερότητας του ανταγωνισμού.
Thomas Schelling: Ο Schelling ήταν οικονομολόγος που ήρθε στην RAND λίγο μετά τη φρενήρη αποχώρηση του Nash. Η θεωρία παιγνίων του επινόησε μια κοσμοθεωρία της επιθετικότητας και της αντεπίθεσης που άσκησε μεγάλη επιρροή κατά τη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ.
Kenneth Arrow: Ένας από τους υπαλλήλους της RAND με τη μεγαλύτερη επιρροή, ο Arrow υποστήριξε ότι η απληστία είναι καλή και ότι αυτό που ονόμασε «κυριαρχία του καταναλωτή» θα πρέπει να κυριαρχεί στην κοινωνία. Ορισμένοι επικριτές κατηγόρησαν το θεώρημα του Arrow ότι παρείχε τη θεωρητική βάση για τη φρενίτιδα της ελεύθερης αγοράς των τελευταίων 30 ετών, συμπεριλαμβανομένης της τρέχουσας κατάρρευσης της αγοράς ακινήτων.
Albert Wohlstetter: Το πιο επιφανές μέλος του λεγόμενου Nuclear Boys Club της RAND. Λαμπρός θεωρητικός μαθηματικός και απαράμιλλος πυρηνικός στρατηγιστής, εργάστηκε στην RAND κατά καιρούς από το 1951 έως το θάνατό του 46 χρόνια αργότερα. Ήταν ο εμπνευστής του πυρηνικού δόγματος του Δεύτερου Χτυπήματος (βεβαιωθείτε ότι έχετε αρκετές εφεδρικές πυρηνικές κεφαλές για να εξαλείψετε τυχόν επιτιθέμενους) και της αρχής Fail Safe (ρίξτε τη μεγάλη πυρηνική κεφαλή στο στόχο σας μόνο μετά από επιβεβαίωση κατά την πτήση από το αρχηγείο).
Ντάνιελ Έλσμπεργκ: Ένας ατελείωτα φλύαρος μαθηματικός ιδιοφυΐα, στρατηγικός στοχαστής και απίθανος ειρηνιστής. Αηδιασμένος από τα επίσημα ψέματα σχετικά με την εμπλοκή της Αμερικής στη Νοτιοανατολική Ασία, διέρρευσε τα Pentagon Papers, τα οποία δρομολόγησαν το τέλος του πολέμου του Βιετνάμ.
Αυτό το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στο περιοδικό mental_floss. Ο Alex Abella είναι ο συγγραφέας του βιβλίου Soldiers of Reason (Στρατιώτες της λογικής): The RAND Corporation and the Rise of the American Empire (Harcourt, 2008).
Μετάφραση από το πρωτότυπο: Καταχανάς (Γ. Μεταξάς)
Πηγή: https://kanenazori.com
